Hoe AI het baanzoekgedrag verschuift, en waarom de kaart van Europa er onverwacht uitziet
Leg de data van Intelligence Group over 28 Europese landen naast elkaar en er dringt zich een fundamentele vraag op: waarom doet Kroatië het zo veel beter dan Zweden en Nederland? En hoe verklaar je dat Italië, het hart van de Europese cultuur en creativiteit, consequent onderaan bungelt? Om die vraag te beantwoorden, helpt het om eerst te kijken wat de Nederlandse cijfers ons vertellen, en vervolgens waarom ze slechts een deel van het verhaal zijn.
In Nederland gebruikte in 2024, 4,9% van de actieve baanzoekers AI bij hun zoektocht naar werk. In 2025 is dat gestegen naar 11,1%, meer dan verdubbeld. Baanwisselaars maakten eenzelfde sprong: van 4,5% naar 10,8%. Dat zijn geen kleine veranderingen, maar een fundamentele verschuiving in gedrag. Een vergelijkbaar groeitempo wordt ook in 2026 verwacht; de eerste cijfers verschijnen deze zomer.
Twee overzichten, voor actieve baanzoekers en voor baanwisselaars afzonderlijk, maken de stand van zaken inzichtelijk. Wat direct opvalt: er zijn twee duidelijk te onderscheiden groepen landen, maar de scheidslijnen lopen niet langs de verwachte as van ‘rijke digitale Noord-Europeanen vs. de rest.’
Juist de landen die internationaal bekendstaan als digitale pioniers presteren verrassend gemiddeld. Finland haalt 7,5% bij actieve baanzoekers en slechts 4,8% bij baanwisselaars. Noorwegen noteert tweemaal 7,4%. Dat roept een vraag op die je niet direct zou verwachten.
De verklaring zit vermoedelijk in een paradox: in landen waar de arbeidsmarktinfrastructuur al excellent gedigitaliseerd is (goede publieke arbeidsportalen, efficiënte overheidsdiensten, een volwassen LinkedIn-gebruik) is de toegevoegde waarde van AI minder gevoelbaar. De ‘pijn’ die AI elders oplost, bestaat er in mindere mate. Wie al moeiteloos aan een baan komt via bestaande digitale kanalen, ervaart minder urgentie om te experimenteren. Het zijn overigens wel deze landen waar Intelligence Group met extra interesse kijkt naar de data-update in 2026. De verwachting is dat de underperformance van LinkedIn en het groeiende aantal werklozen een accelerator kunnen zijn voor een inhaalslag.
Kroatië staat bij zowel actieve baanzoekers (13,5%) als baanwisselaars (12,9%) bovenaan heel Europa. Slovenië volgt met respectievelijk 10,5% en 11,2%. De verklaring voor deze hoge scores zit in de structuur van de arbeidsmarkten. In beide landen is het aandeel hoogopgeleiden onder werkzoekenden relatief hoog ten opzichte van het beschikbare aanbod aan banen op dat niveau.
AI fungeert daar als balancerende factor: het biedt kandidaten die minder toegang hebben tot sterke professionele netwerken een manier om zichzelf toch te onderscheiden. Waar West-Europese recruitmentmarkten al decennia lang worden gedomineerd door LinkedIn, bureaus en alumni (het vertrouwde ons-kent-ons-circuit) heeft AI simpelweg een eerder en groter gat kunnen vullen. Er is weinig legacy in het baanzoekgedrag.
Aan het andere uiteinde staat Italië. Bij actieve baanzoekers staat het land met 3,1% op de allerlaatste plek, een kloof van ruim tien procentpunt met koploper Kroatië. Ook bij baanwisselaars (5,6%) blijft Italië ver achter op het Europese gemiddelde van 8,5%. Dat is opvallend voor een land dat technologisch niet achterblijft en waar de jeugdwerkloosheid juist hoog is; dat zou je verwachten als katalysator voor experimenteel zoekgedrag.
De verklaring zit vermoedelijk in de culturele architectuur van de Italiaanse arbeidsmarkt. Recruitment verloopt er sterk via persoonlijke netwerken en aanbevelingen. Het cv gaat via-via. In dat model heeft AI als oriëntatietool veel minder vanzelfsprekende waarde: je zoekt er immers niet naar vacatures, je wordt gevraagd.
Voor Italië heeft het niet meegaan in deze ontwikkeling twee belangrijke nadelen. Allereerst zal het de emigratie van talentvolle jonge Italianen makkelijker maken en verder versnellen. Ten tweede laat een sterk vergrijsd land op deze manier een belangrijke kans op emancipatie lopen en het creëren van een meer gelijk speelveld.
Roemenië (5,7% bij actieve baanzoekers, 4,7% bij baanwisselaars), Hongarije en Oostenrijk sluiten de onderste regionen. De verklaringen lopen uiteen: een lagere digitale volwassenheid bij oudere werkzoekenden speelt in Roemenië en Hongarije, terwijl Oostenrijk opvalt door een uitgesproken conservatieve recruitmentcultuur.
Het VK laat een opmerkelijke tweedeling zien. Bij actieve baanzoekers scoort het land slechts 7,6%, maar bij baanwisselaars ineens 12,6%, de op één na hoogste score van heel Europa. Mensen die al werken maar een stap willen maken, gebruiken AI hier dus bijzonder intensief. Vermoedelijk speelt de hoge mate van competitie op de Britse arbeidsmarkt een rol: als je al een baan hebt maar wilt wisselen, is de lat hoog, en is optimale voorbereiding via AI een logische investering.
Duitsland laat een gelijkmatiger profiel zien: 11,1% bij actief werkzoekenden en 12,5% bij wisselaars. Dat is een opvallende score voor een land waar de arbeidsmarkt en het oriëntiegedrag behoorlijk conservatief zijn in vergelijking met andere West-Europese landen. Ook rondom privacy en Amerikaanse tech hebben Duitsers meer reserveringen dan bijvoorbeeld Engelsen en Nederlanders. De hoge score zal derhalve mede ingegeven zijn door de slechte Duitse arbeidsmarkt. Daarmee ontstaat de kans dat door AI de werking van de arbeidsmarkt in Duitsland in een stroomversnelling gaat komen, door de hoge adoptie van baanzoekers.
De data maken één ding glashelder: kandidaten die AI gebruiken bij hun oriëntatie zijn anders dan kandidaten die dat niet doen. Ze zijn beter voorbereid, kennen hun marktwaarde, hebben hun vaardigheidsprofiel scherper gedefinieerd en stellen betere vragen tijdens sollicitatiegesprekken. Recruiters die niet weten hoe de kandidaat aan hun informatie over het bedrijf en de functie is gekomen, lopen achter en moeten even zoeken op de term GEO.
Een tweede implicatie raakt internationale recruitmentstrategieën. Die moeten opnieuw worden gekalibreerd. Een Kroatische kandidaat die via AI solliciteert, heeft een andere verwachting van het proces dan een Spaanse kandidaat die via zijn netwerk werd benaderd. Dat vraagt om andere communicatie, een ander tempo en een andere informatieaanbieding in de candidate journey.
En ten derde, specifiek voor de Nederlandse markt: de sterkste stijging zit bij baanwisselaars, van 4,5% naar 10,8% in één jaar. Dat zijn mensen die nu werken maar zich oriënteren. Ze stellen aan AI de vragen die ze vroeger via een vertrouwde (bureau)recruiter, Indeed/LinkedIn of informeel netwerkgesprek zouden stellen. Als werkgever en recruiter wil je zichtbaar zijn in die antwoorden, en dat is een fundamenteel andere uitdaging dan aanwezig zijn op een jobboard.
Op basis van meer dan 83.000 geprojecteerde respondenten in 28 landen maakt de data van Intelligence Group één ding definitief duidelijk: de razend snelle opkomst van AI als baanzoekkanaal gaat het speelveld op de arbeidsmarkt de komende jaren fundamenteel veranderen. In deze startfase is dat zeker nog geen uniform Europees fenomeen, maar de verwachting is dat de verschillen zullen nivelleren. Verrassende koplopers, logische achterblijvers en een paar landen die simpelweg nog ontdekken wat ze missen: dat is de stand van Europa anno nu.
Voor de recruitmentbranche is de vraag allang niet meer óf AI het kandidaatgedrag hervormt. De vraag is of je als bureau, jobboard, werkgever en recruiter begrijpt wát die kandidaat via AI heeft gevonden, en hoe je je daartoe verhoudt.
